Press "Enter" to skip to content

Zachmurzenie ogólne

Przedstawione poniżej informacje na temat zachmurzenia ogólnego nad Polską zostały wyznaczone na podstawie obserwacji satelitarnych instrumentu MODIS (Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer), zainstalowanego na satelitach Terra i Aqua. Przeanalizowane zostały obserwacje z lat 2003-2015.

Zachmurzenie średnie roczne

Średnie roczne wieloletnie zachmurzenie ogólne nad Polską w latach 2003-2015 wyniosło 73,2%. Można na tej podstawie powiedzieć, że Polska jest krajem dość pochmurnym. W poszczególnych latach analizowanego okresu sytuacja nie zmieniała się znacząco: średnie roczne zachmurzenie wahało się od 70,1% w roku 2011, do 76,4% w roku 2013 (odchylenie standardowe od średniej wieloletniej: 2,0%). 13-letnia seria obserwacyjna nie ujawniła żadnego istotnego statystyczne trendu zmian wielkości zachmurzenia.

Zachmurzenie średnie miesięczne

Średnie miesięczne zachmurzenie ogólne nad Polską wykazuje dużą zmienność z wyraźną roczną cyklicznością. Wykres po lewej stronie poniższej grafiki ukazuje wieloletni przebieg średniej miesięcznej wartości zachmurzenia (widzimy jakie było zachmurzenie w każdym z miesięcy w okresie 2003-2015). Można zauważyć, że wartości zazwyczaj zawierają się w przedziale od 55% do 90%. Widoczna jest też duża zmienność zachmurzenia z miesiąca na miesiąc: takie „skoki” wynoszą nawet 30% (odchylenie standardowe: 11,2%).

Prawa część poniższej grafiki prezentuje ujęcie bardziej syntetyczne. Na czerwono zaznaczona została wartość średnia wieloletnia dla danego miesiąca. W tle, dla porównania i ukazania dynamiki, pokazane są wartości z poszczególnych lat (czarny „x”). Ten wykres wyraźnie ukazuje sezonowość zmian zachmurzenia w Polsce. Najbardziej pochmurna jest zima: od listopada do lutego średnie zachmurzenie przekracza 80%. Latem natomiast zawiera się w przedziale od 65% do 70%. Statystycznie, najbardziej pogodne (60%-65%) są kwiecień i wrzesień.

Zmienność średniej miesięcznej wielkości zachmurzenia ogólnego nad Polską w latach 2003-2015. [Zobacz powiększenie wykresu] Rys. Andrzej Z. Kotarba / CBK PAN.
Warto zwrócić uwagę na zakres zmian wielkości zachmurzenia w poszczególnych miesiącach. Najmniejszą zmiennością (~10%-15%) cechują się miesiące zimowe, co oznacz, że od listopada do stycznia niemal zawsze możemy być pewni dużego zachmurzenia (ponad 80%). W pozostałych miesiącach zmienność jest większa (~20%-30%), stąd np. najbliższy wakacyjny sierpień może równie dobrze okazać się miesiącem z zachmurzeniem 55%, jak i 75%.

Ciekawymi przypadkami są maj 2010 i kwiecień 2009. Pogodę w maju 2010 wiele osób pamięta jako okres obfitych opadów, które doprowadziły do powodzi w dorzeczu Wisły. Związane z tą pogodą zachmurzenie wyniosło 86,7%. Natomiast kwiecień 2009 był bardzo ciepły i suchy, co przełożyło się na jedną z większych susz rolniczych w Polsce. Chmury rzadko gościły na niebie, stąd średnie miesięczne zachmurzenie wyniosło jedynie 32.7% – co było jednocześnie absolutnym minimum w uwzględnionym okresie. Te dwa przypadki doskonale ilustrują, jak duże jest znaczenie chmur w bilansie hydrologicznym.

Zachmurzenie średnie dobowe

Średnie zachmurzenie dobowe ściśle nawiązuje do pogody, jaka danego dnia panowała (jest jej elementem!). Z tego względu wieloletni przebieg wartości dobowych zachmurzenia (grafika poniżej) cechuje się ogromnym zróżnicowaniem. Na wykresie zachmurzenie dobowe zaznaczone jest linią szarą. Na nią nałożony został wykres zachmurzenia dobowego, ale uśrednionego średnią 31-dniową (miesięczną; linia czarna), oraz średnią 91-dniową (sezonową; linia czerwona). Doskonale widoczna jest dzięki temu sezonowa zmienność zachmurzenia dobowego.

Zmienność średniej dobowej wielkości zachmurzenia ogólnego nad Polską w latach 2003-2015. Linia szara – średnia dobowa z 4 obserwacji MODIS na dobę, linia czarna – średnia ruchoma 31-dniowa, kolor czerwony – średnia ruchoma 91-dniowa. Rys. Andrzej Z. Kotarba / CBK PAN.

Analiza zachmurzenia na poziomie wartości dobowych pozwala zobaczyć, ile jest w Polsce dni pogodnych (z małym zachmurzeniem), a ile pochmurnych (z dużym zachmurzeniem). Granica między „dużym”, „umiarkowanym” a „małym” jest umowna i różni badacze stawiają ją w innym miejscu. Subiektywizmu unikniemy, gdy wyznaczymy rozkład częstości dni o danym zachmurzeniu (wykresy poniżej).

Częstość występowania dni o określonej średniej dobowej wielkości zachmurzenia ogólnego. Rys. Andrzej Z. Kotarba / CBK PAN.

Grafika porównuje wykres częstości dni z określonym zachmurzeniem we wrześniu i w grudniu. Pierwszy miesiąc cechuje się bardzo małym zachmurzeniem i widać wyraźnie, że dni, w których średnie dobowe zachmurzenie jest między 40% a 100% jest mniej więcej tyle samo. Dni pogodniejszych jest mniej, ale wciąż pojawiają się. W bardzo pochmurnym grudniu rozkład zmienia  się znacząco. Wyraźnie dominują dni z bardzo dużym zachmurzeniem (80%-100%), których jest cztery razy więcej, niż we wrześniu. Dni słoneczne, gdy chmur jest niewiele, praktycznie nie występują. Rozkład grudniowy jest typowym dla chłodnej połowy roku w Polsce, wrześniowy – dla połowy ciepłej.